GIỚI TÀI CHÍNH TOÀN CẦU ÂM THẦM CHUẨN BỊ CHO GIAI ĐOẠN THẢM KHỐC CỦA KHỦNG HOẢNG KHÍ HẬU

Morgan Stanley, JPMorgan và một nhóm ngân hàng quốc tế đã âm thầm kết luận rằng biến đổi khí hậu nhiều khả năng sẽ vượt qua mục tiêu tăng nhiệt +2°C của Thỏa thuận Khí hậu Paris (2015) và đang nghiên cứu cách để duy trì nguồn thu lợi nhuận của họ ngay cả ở trong tình hình khắc nghiệt đó. Theo các tài liệu trong ngành tài chính, những định chế tiền tệ hàng đầu Phố Wall (Wall Street) đang chuẩn bị kỹ lưỡng cho một tương lai Trái Đất ấm lên nghiêm trọng, vượt xa giới hạn nhiệt độ mà hơn 190 quốc gia đã đồng thuận cách đây một thập kỷ.

Sự thừa nhận của các tập đoàn ngân hàng lớn rằng, thế giới có thể thất bại trong việc ngăn chặn mức nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng hơn +2°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, đã dần được đề cập đến một cách khéo léo trong các báo cáo ít được chú ý dành cho khách hàng, giới đầu tư và thành viên hiệp hội ngành tài chính. Hầu hết chúng đã được công bố sau khi Tổng thống Donald Trump tái đắc cử – người đang tìm cách hủy bỏ các chính sách liên bang hỗ trợ ngành năng lượng sạch, đồng thời đẩy mạnh sản xuất dầu mỏ, khí đốt và than đá – những nguồn phát thải chính gây ra hiện tượng ấm lên toàn cầu.

Các báo cáo gần đây từ Morgan Stanley, JPMorgan Chase và Viện Tài chính Quốc tế (Institute of International Finance - IIF) cho thấy Phố Wall đã xác định mục tiêu giới hạn mốc nhiệt độ này (tức là 2°C) trên thực tế là không khả thi nữa, đồng thời mô tả cách các định chế tài chính hàng đầu nên bắt đầu lên kế hoạch và xu hướng để tiếp tục hoạt động kinh doanh có thể sinh lời ngay cả khi nền nhiệt độ toàn cầu và các thiệt hại về thời tiết cực đoan tăng vọt.

"Giờ đây, chúng tôi kỳ vọng một thế giới ấm lên 3°C," các nhà phân tích của Morgan Stanley viết như vậy hồi đầu tháng này, trích dẫn "những thụt lùi gần đây trong nỗ lực giảm phát thải toàn cầu."

Kết luận gây sốc này cho thấy giới ngân hàng tin rằng cả hành tinh Trái Đất đang lao vào một tương lai mà nạn hạn hán sẽ nghiêm trọng và tình trạng mất mùa sẽ trở nên phổ biến, với mực nước biển dâng tính bằng feet (mét) thay vì inch (xăng-ti-mét), và các vùng nhiệt đới sẽ trải qua nhiều đợt nắng nóng cùng độ ẩm cực đoan kéo dài hàng tuần, đe dọa tính mạng của những người lao động làm việc ngoài trời.

Thỏa thuận khí hậu Paris (2015) – mà Hoa Kỳ đang rút khỏi dưới thời ông Trump – nhằm mục đích giới hạn mức tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu dưới +2°C. Các nhà khoa học cảnh báo rằng việc vượt quá mốc tăng nhiệt +1,5°C vĩnh viễn – ngưỡng mà thế giới lần đầu tiên chạm đến vào năm ngoái (2023 - 2024) – có thể dẫn đến những tác động khí hậu ngày càng nghiêm trọng, như sự biến mất của các hệ sinh thái rạn san hô mà hàng trăm triệu ngư dân trên thế giới đang phụ thuộc vào để mưu sinh và chống đỡ bão tố.

GIỚI NGÂN HÀNG MỸ DỰ BÁO CÁC CÔNG TY ĐIỀU HÒA SẼ LÀM ĂN PHÁT ĐẠT

Theo dự báo của các định chế tài chính hàng đầu Phố Wall, thế giới đang tiến tới mức nóng lên toàn cầu thảm khốc – nhưng điều này sẽ mang lại lợi nhuận cho một số công ty điều hòa.

Dự báo khí hậu của Morgan Stanley được đưa vào một báo cáo nghiên cứu thông thường về triển vọng cổ phiếu của ngành điều hòa nhiệt độ không khí môi trường, đã được gửi cho giới khách hàng của tập đoàn này vào ngày 17/3/2025. Các nhà phân tích xác định rằng kịch bản ấm lên +3°C có thể làm tăng gấp đôi tốc độ tăng trưởng hàng năm của thị trường làm mát trị giá 235 tỷ USD này, từ 3% lên 7% cho đến năm 2030. Các đợt nắng nóng gia tăng sẽ tạo ra lợi nhuận bất ngờ cho các công ty cung cấp điều hòa, đồng thời giúp thị trường máy điều hòa toàn cầu có thể tăng vọt đến 41%, đạt tổng giá trị lợi nhuận 331 tỷ USD vào cuối thập kỷ này. Bản phân tích liệt kê hàng chục doanh nghiệp điều hòa trên toàn cầu có khả năng hưởng lợi từ một thế giới nóng hơn.

"Môi trường chính trị đã thay đổi, vì vậy một số tổ chức đang điều chỉnh theo," Gautam Jain, cựu chuyên gia ngân hàng đầu tư, hiện là nghiên cứu viên cao cấp tại Đại học Columbia, nhận định về các dự báo khí hậu ngày càng ảm đạm của Phố Wall. "Nhưng rõ ràng đây là một quyết định kinh doanh hợp lý."

Các ước tính mới về tình trạng ấm lên toàn cầu được đưa ra trong bối cảnh phát thải khí nhà kính tiếp tục gia tăng và các cam kết quốc tế nhằm hạn chế đốt dầu mỏ, khí đốt và than đá – nguyên nhân chính của phần lớn lượng phát thải này – đang bị đình trệ. Trong khi đó, các ngân hàng lớn như Wells Fargo đang thụt lùi so với các cam kết khí hậu trước đây và rút khỏi Liên minh Ngân hàng Không Phát thải Ròng (Net-Zero Banking Alliance - NZBA) – nhóm được Liên Hợp Quốc hậu thuẫn khuyến khích các thành viên cắt giảm phát thải phù hợp với Thỏa thuận Paris.

Tập đoàn tài chính Morgan Stanley – nơi đã giảm nhẹ các khoản cho vay liên quan đến phát thải khí hậu vào tháng 10/2024 – vừa từ chối bình luận về thông tin trên.

Theo Jain, việc đặt cược vào kịch bản tiềm tàng ấm lên toàn cầu thảm khốc của giới tài chính vừa là sự thừa nhận quỹ đạo của phát thải khí nhà kính hiện tại, vừa là một động thái khôn ngoan về mặt chính trị trong kỷ nguyên lên ngôi lần thứ hai của Donald Trump. Ông cho biết "không ai muốn bị coi là chống lại" chính sách năng lượng ủng hộ nhiên liệu hóa thạch của chính quyền Mỹ. "Các ngân hàng này là doanh nghiệp, và vì vậy họ phải xem xét mức rủi ro trong danh mục đầu tư và các cơ hội trong môi trường mà họ nhận ra có khả năng đem lại lợi nhuận cao nhất." Đánh giá thẳng thắn của Morgan Stanley về thị trường công nghệ điều hòa nhiệt độ được đưa ra sau một bản báo cáo của hiệp hội ngành tài chính vào tháng 2/2025, trong đó các quan chức thuộc giới tài chính lập luận rằng lĩnh vực này cần một chiến dịch phối hợp truyền thông tới cơ quan quản lý, nhà đầu tư và công chúng rằng các mục tiêu trong Hiệp định Paris (2015) không còn nằm trong tầm với – và không nên kỳ vọng các ngân hàng theo đuổi chúng nữa.

Paddy McCully, một chuyên gia cấp cao tại Reclaim Finance – tổ chức vận động các công ty tài chính hành động vì khủng hoảng khí hậu – nhận định:

"Rõ ràng chúng ta đang chứng kiến sự tháo lui hàng loạt của giới tài chính khỏi vấn đề khí hậu. Việc này chịu ảnh hưởng rất lớn từ Trump và chương trình nghị sự đẩy nhanh biến đổi khí hậu của ông ta, và ngoài ra, cũng là do các ngân hàng lấy chủ nghĩa Trump làm cái cớ để rút lại những cam kết mà họ chưa bao giờ thực sự có ý định tuân thủ."

McCully cho rằng nghiên cứu về ngành công nghiệp điều hòa của Morgan Stanley dành cho nhà đầu tư "đầy tính hoài nghi đến mức tê liệt khả năng tư duy", đặc biệt khi nó được công bố chỉ vài tháng sau khi tập đoàn ngân hàng này lần đầu tiên cắt đi các mục tiêu giảm carbon, rồi sau đó rời khỏi NZBA.

Báo cáo của Morgan Stanley thừa nhận rằng việc gia tăng lắp đặt điều hòa, chủ yếu là ở các nước giàu, không phải là giải pháp tối ưu trong một thế giới ngày càng nóng hơn. Nếu điều hòa chạy bằng nhiên liệu hóa thạch, thì chính việc sử dụng chúng sẽ thải ra nhiều khí gây hiệu ứng nhà kính hơn, và càng làm Trái Đất nóng lên. Đó là một vòng lẩn quẩn của nguyên nhân và hậu quả. Và nếu tất cả cùng bật điều hòa / máy lạnh cũng một lúc, thì mạng lưới điện có thể sập bất ngờ.

Trong khi đó, Viện Tài chính Quốc tế (Institute of International Finance - IIF) viết trong phần chữ đậm, trích dẫn phân tích từ công ty nghiên cứu năng lượng Rhodium Group và tổ chức Climate Action Tracker, như sau:

"Thế giới không còn đi đúng hướng để có thể giới hạn mức tăng nhiệt độ dưới +2°C – và việc hạn chế mức ấm lên +1,5°C gần như chắc chắn không thể đạt được.

Các tổ chức tài chính cần điều chỉnh mục tiêu để phản ánh rằng việc giới hạn mức tăng nhiệt 1,5°C không còn phù hợp với mục tiêu chiến lược. Có thể phát sinh lo ngại về uy tín nếu các bên liên quan không thống nhất về cách xử lý quy trình này cũng như tiêu chí cần áp dụng."

Ngành ngân hàng có thể hỗ trợ quá trình chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch, nhưng dòng vốn sẽ chỉ dịch chuyển "quy mô lớn khi điều đó mang lại ý nghĩa kinh tế," Mary Kate Binecki, phát ngôn viên của IIF, cho biết trong một email của bà. Dĩ nhiên rồi, ngành kinh doanh tiền tệ thì chỉ làm một khi có lợi nhuận thôi. IIF đại diện cho khoảng 400 thành viên từ hơn 60 quốc gia, bao gồm JPMorgan và Morgan Stanley.

JPMorgan, tập đoàn ngân hàng có giá trị nhất thế giới, đã mô tả cho nhà đầu tư cách họ đánh giá rủi ro khí hậu trong một báo cáo chi tiết được công bố hàng năm kể từ năm 2022. Tại thời điểm đó và trong các báo cáo sau này, ngân hàng này cho biết họ kiểm tra các khoản đầu tư bằng cách sử dụng kịch bản "cơ sở" giả định mức ấm lên toàn cầu từ +2,7°C đến hơn +3°C vào cuối thế kỷ này.

Trong báo cáo gần đây nhất của JPMorgan, công bố vào cuối tháng 11/2025, Giám đốc điều hành Jamie Dimon đã nêu rõ cam kết của ngân hàng này trong việc tài trợ cho quá trình chuyển đổi sang nguồn năng lượng sạch hơn trên toàn cầu. Nhưng ông cũng ám chỉ vai trò mà ông Trump và các nhà lãnh đạo chính trị khác có thể khiến làm chậm tiến trình này để bảo vệ nền khí hậu. Dimon viết trong phần lời nói đầu của báo cáo này như sau:

"Cần có sự lãnh đạo và hoạch định chính sách mang tính xây dựng của chính phủ, đặc biệt là về mức áp thuế, giấy cấp phép, mạng lưới điện, cơ sở hạ tầng và ủng hộ đổi mới công nghệ."

Một phát ngôn viên của JPMorgan nhấn mạnh rằng, trong khi giới ngân hàng kiểm tra áp lực của các khoản đầu tư bằng nhiều kịch bản khí hậu tiềm năng có thể xảy ra, họ vẫn cam kết đưa mức phát thải về zero vào năm 2050, phù hợp với Thỏa thuận Paris. Ai cũng hiểu họ chỉ nói vậy thôi, để tô vẽ cho bộ lông đạo đức của họ, chứ thực tâm chẳng muốn thực hiện đâu, vì nguồn lợi nhuận khổng lồ đến từ nền công nghiệp khai thác và buôn bán nhiên liệu hóa thạch.

"Morgan Stanley Research không đưa ra quan điểm cứng nhắc, chúng tôi đánh giá bằng chứng từ các chuyên gia như giới khoa học," Stephen Byrd, Trưởng bộ phận Nghiên cứu “Bền vững Toàn cầu” của Morgan Stanley, cho biết. "Tôi không cho rằng quan điểm của chúng tôi là 'biến đổi khí hậu mang lại nhiều mặt tích cực'. Thay vào đó, tôi cho rằng chúng ta sẽ thấy một lượng vốn lớn sẽ được rót vào để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, và công nghệ làm mát (cùng các sản phẩm khác như lưới điện thông minh) sẽ là một trong những lĩnh vực được phân bổ vốn tăng mạnh."

Jain, cựu chuyên gia đầu tư ngân hàng, giải thích rằng Phố Wall luôn biết cách tính toán sao cho có lợi nhất, và hiện tại, giới đầu tư thông minh kỳ vọng mức nóng lên toàn cầu sẽ vượt qua +2°C.

"Những người này không đưa ra giả định một cách ngẫu nhiên," ông nói. "Họ nghe theo khoa học một cách triệt để." Thật là kỳ lạ phải không? Trong khi giới dân chúng bình dân Mỹ và cả trên toàn cầu đang bị bơm cho các thuyết âm mưu để phớt lờ mối nguy hiểm, cho rằng biến đổi khí hậu là không có thật, kêu gọi đừng tin vào khoa học, và rằng nóng lên toàn cầu cùng những thảm họa khí hậu chỉ là trò suy diễn của các hệ thống công nghệ có khả năng thay đổi thời tiết, như HAARP và "Chemtrail" chẳng hạn, thì giới tài chính lại lắng nghe và tin như điếu đổ vào những chỉ bảo của ngành khoa học khí hậu. Rõ ràng là tâm lý lo sợ cho đầu tư tiền bạc và thu lợi nhuận đã quyết định đâu là sự thật và thực tế cần phải tin theo. Ngoài ra, chẳng có gì tốt hơn là cứ lấy dự báo khoa học ra để làm bức bình phong che chắn các chỉ trích cho việc tại sao giới tài chính lại cứ tài trợ cho ngành khai thác nhiên liệu hóa thạch.

Thật là nhộn nhịp và náo động, cũng như điên rồ hết mức, khi người ta vẫn đang cố gắng tìm cách kiếm lời hết mức trên một hành tinh đang nóng lên và sắp sụp đổ. Và với xu hướng kinh doanh này, chúng ta bảo đảm sẽ chứng kiến hàng hàng lớp lớp các doanh nghiệp đổ xô vào ngành sản xuất máy điều hòa cùng các công nghệ giúp con người sống được khi nhiệt độ tăng, siêu bão ập vào, mưa xối xả - lũ lụt kéo đến, cũng như hô hào ủng hộ cả thế giới cứ tiếp tục đốt xăng dầu than đá, xả thải khí nhà kính nhiều hơn nữa vì một lý lẽ đơn giản mà ai cũng tránh nói ra: “càng xả thải thì càng nóng và điều đó tốt cho việc kinh doanh của chúng ta!”

Rõ ràng là, nếu không có biến đổi khí hậu, thì các cơ hội đầu tư ở trên sẽ không bao giờ xuất hiện cả. Đã đến lúc chúng ta nên suy nghĩ xem, liệu có phải giới tư bản ngân hàng sáng chế ra công thức dự trữ một phần (fractional-reserve banking) và in tiền dựa trên sản lượng nhiên liệu hóa thạch (đồng PetroDollar) để đẩy cả hành tinh này vào sốc nóng, rồi sau đó lại kiếm lời khủng với các công nghệ làm mát và năng lượng tái tạo, hay không? Đúng là con người rất thông minh trong các khoản tính toán kinh doanh như vậy – luôn có thể kiếm tiền trong mọi hoàn cảnh để giữ vững thói quen tiêu thụ, và họ sẽ mãi mãi tiến theo xu thế đó, cho đến khi toàn thế giới sụp đổ khi chẳng còn lại thứ gì để kiếm được lợi nhuận cả, ngoại trừ xác chết.

NÓNG LÊN TOÀN CẦU VƯỢT QUÁ 3°C CÓ THỂ XÓA SỔ 40% NỀN KINH TẾ THẾ GIỚI

Theo phân tích nghiên cứu mới được công bố – vốn tính đến tác động toàn cầu của thời tiết cực đoan và hậu quả của nó, thì hiện tượng nóng lên toàn cầu vượt quá 3°C trong thế kỷ này, cùng với những thiệt hại mà biến đổi khí hậu gây ra cho nền kinh tế thế giới, có lẽ đã bị đánh giá thấp nghiêm trọng. Cho đến nay, các dự báo về tác động của biến đổi khí hậu đối với GDP toàn cầu thường chỉ ra mức độ thiệt hại từ nhẹ đến trung bình. Điều này một phần dẫn đến sự thiếu khẩn trương trong nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính của các quốc gia.

Các mô hình này thường mắc một sai lầm cơ bản – chúng cho rằng nền kinh tế một quốc gia chỉ chịu ảnh hưởng bởi thời tiết trong phạm vi lãnh thổ của quốc gia đó mà thôi. Những tác động từ các hiện tượng thời tiết ở nơi khác (ví dụ như: tình trạng lũ lụt tại một quốc gia ảnh hưởng đến nguồn cung lương thực cho quốc gia khác) không được tính toán đầy đủ. Và khi đưa các tác động toàn cầu của thời tiết cực đoan vào mô hình nghiên cứu mới, thì đột nhiên dự báo mức thiệt hại đối với GDP toàn cầu trở nên tồi tệ hơn nhiều so với trước đây – ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân ở mọi quốc gia.

Phân tích mới cho thấy biến đổi khí hậu sẽ tác động đến mọi quốc gia. Ảnh: AP Photo/Ethan Swope

Đó là vì hiện tượng nóng lên toàn cầu tác động đến nền kinh tế theo nhiều cách. Rõ rệt nhất là thiệt hại từ các hình thái thời tiết cực đoan. Nạn hạn hán làm giảm năng suất mùa vụ, trong khi bão tố và lũ lụt tàn phá rộng khắp và gây đứt gãy hàng loạt chuỗi cung ứng nguyên vật liệu và hàng hóa. Nghiên cứu gần đây cũng chỉ ra rằng các đợt nắng nóng (vốn trầm trọng hơn do biến đổi khí hậu) đã đẩy giá lương thực tăng cao.

Nền nhiệt độ cao còn làm giảm năng suất lao động, ảnh hưởng đến sức khỏe con người và tạo ra dịch bệnh, đồng thời có thể gây ra làn sóng di cư hàng loạt và kích hoạt xung đột leo thang.

Phần lớn các nghiên cứu trước đây dự đoán ngay cả khi Trái Đất nóng lên +4°C, tác động tiêu cực đến nền kinh tế toàn cầu vào cuối thế kỷ này cũng chỉ ở mức nhẹ (từ 7% đến 23%). Những mô hình nghiên cứu này thường dựa trên tác động của các sự kiện thời tiết cực đoan trong quá khứ. Tuy nhiên, những sự kiện đó thường chỉ giới hạn ở quy mô địa phương hoặc khu vực, và được cân bằng bởi điều kiện ôn hòa ở nơi khác, khi thế giới còn ở trong tình trạng “bình thường cũ”.

Ví dụ như, trước đây, khi Nam Mỹ hạn hán, các khu vực khác lại nhận được lượng mưa dồi dào. Nhờ vậy, các quốc gia thuộc Nam Mỹ có thể nhập khẩu nông sản để bù đắp lượng thiếu hụt và ổn định giá lương thực của chính họ.

Nhưng biến đổi khí hậu trong tương lai sẽ làm tăng nguy cơ xảy ra đồng thời các cú sốc thời tiết ở nhiều quốc gia với tần suất dày đặc hơn. Và điều này sẽ phá vỡ mạng lưới sản xuất – phân phối, gây tổn hại thương mại và hạn chế khả năng hỗ trợ lẫn nhau giữa các quốc gia. Thương mại quốc tế là nền tảng cho sản xuất kinh tế toàn cầu. Vì vậy, nghiên cứu mới đã xem xét việc tăng trưởng kinh tế trong tương lai của một quốc gia sẽ bị ảnh hưởng như thế nào bởi điều kiện thời tiết ở mọi nơi khác trên toàn thế giới.

Nhiệt độ toàn cầu tăng làm giảm tăng trưởng. Các vụ mùa ngũ cốc đang bị nạn hạn hán hủy diệt. Nguồn ảnh: wahyusyaban/Shutterstock

Tiến sĩ Timothy Neal từ Viện Nghiên cứu rủi ro và ứng phó khí hậu (Đại học New South Wales, Australia), tác giả chính của nghiên cứu mới, cho biết nhóm của ông đã phân tích tác động khi nền nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng +4°C – ngưỡng nhiệt mà nhiều chuyên gia xem là thảm họa đối với hành tinh này. Kết quả cho thấy thu nhập trung bình của con người (từ người giàu đến người nghèo nhất) sẽ giảm 40%, trong khi các mô hình cũ (không được cải tiến) chỉ dự đoán mức giảm khoảng 11%.Nghiên cứu của họ cũng chỉ ra rằng GDP bình quân đầu người toàn cầu sẽ giảm 16% ngay cả khi nền nhiệt độ chỉ tăng +2°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Đây là mức sụt giảm lớn hơn nhiều so với các ước tính trước đây (chỉ 1,4%).

Có một sự thật xuất hiện rõ ràng ngay lập tức: một năm đặc trưng có nền nhiệt ấm lên toàn cầu rõ ràng sẽ kìm hãm tăng trưởng kinh tế rõ rệt.

Các nhà nghiên cứu đã hiệu chỉnh ba mô hình hàng đầu để tính toán tác động của thời tiết toàn cầu lên các nền kinh tế quốc gia, sau đó lấy kết quả trung bình. Phân tích tập trung vào GDP bình quân đầu người trên toàn cầu – tức là tổng sản lượng kinh tế thế giới chia cho tổng dân số. Kết quả cho thấy nếu Trái Đất nóng lên hơn +3°C vào cuối thế kỷ, thiệt hại ước tính đối với nền kinh tế toàn cầu sẽ tăng từ mức trung bình 11% (theo giả định của mô hình cũ) lên 40% (theo mô hình nghiên cứu mới). Mức độ thiệt hại này có thể tàn phá sinh kế của hàng loạt khu vực trên thế giới. Các mô hình nghiên cứu cũ từng khẳng định những nền kinh tế ở vùng ôn đới và hàn đới (khí hậu lạnh như Nga hay Bắc Âu) sẽ hưởng lợi từ hiện tượng nhiệt độ toàn cầu tăng. Tuy nhiên, điều đó không phải như vậy, và tác động đến kinh tế toàn cầu lớn đến mức mọi quốc gia đều sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề.

Như vậy, nghiên cứu mới cho thấy các dự báo trước đây về tác động kinh tế của hiện tượng nóng lên đã quá lạc quan. Điều này củng cố bằng chứng gần đây cho rằng ảnh hưởng kinh tế của biến đổi khí hậu đã bị đánh giá quá thấp. Rõ ràng là, lộ trình phát thải hiện nay đang đe dọa tương lai của nhân loại và các thế hệ kế tiếp. Con người càng sớm nhận thức được thảm họa từ biến đổi khí hậu nghiêm trọng, thì càng sớm thay đổi để ngăn chặn nó. Tuy nhiên, điều đó có thể là đã quá trễ, cũng như xu thế địa chính trị và đầu tư vốn tư bản hiện nay cho thấy không thể có được điều đó. Con người sẽ luôn lao vào những dòng vốn đầu tư mang lại lợi nhuận khủng ngay lập tức cho họ, bất chấp cả thế giới và người khác có ra sao. Người ta sẽ không bao giờ chịu nhường nhịn nhau và đẩy lùi cơn cám dỗ. Họ sẽ không bao giờ chấp nhận cắt giảm khí thải nhà kính vì điều đó đòi hỏi chi phí kinh tế ngắn hạn, trong khi không thể kiên nhẫn đợi để nhận được lợi ích dài hạn của việc ngăn chặn cuộc khủng hoảng biến đổi khí hậu nguy hiểm. Điều này cũng đúng với cơ chế sinh học trong não bộ mang đặc tính động vật của loài người: chúng ta chỉ có khả năng phản ứng trước các nguy hiểm thấy rõ tức thời, cũng như đáp ứng với các lợi ích ngay lập tức, chứ ít có sự kiên nhẫn chờ đợi mối lợi chưa nhìn thấy được hoặc nhận ra sự rủi ro sẽ đến trong dài hạn một cách từ từ.

Mô hình kinh tế gần đây cho rằng mức cân bằng giữa chi phí bỏ ra để giảm thiểu sự tăng nhiệt có thể đạt được (để tránh thiệt hại đến 40% thu nhập) khi loài người giảm phát thải đủ để Trái Đất “chỉ nóng lên” ở mức +2,7°C. Con số này gần với xu hướng ấm lên hiện tại, nhưng vượt xa mục tiêu của Thỏa thuận Khí hậu Paris (2015) và khuyến nghị từ giới khoa học. Thậm chí với sự mặc cả ở mức nóng lên toàn cầu tối ưu (cân bằng giữa chi phí ngắn hạn tối thiểu và lợi ích dài hạn tối đa) là +1,7°C – phù hợp với mục tiêu cao nhất của Thỏa thuận Paris, thì con người, đặc biệt là giới tư bản và lãnh đạo toàn cầu, cũng sẽ không chấp nhận bỏ chi phí để làm chuyện đó. Điều duy nhất hiện ra trong đầu họ là phải cạnh tranh và nắm quyền lực bằng mọi giá, cũng như duy trì được nguồn thu lợi nhuận càng nhiều càng tốt. Trong cuộc đua cạnh tranh kinh tế khốc liệt, ai lùi lại thì sẽ sớm bị tiêu diệt.

Thế nhưng ít ai hiểu được rằng nếu Trái Đất chạm mức tăng nhiệt +4°C, thì tài sản, tiền bạc, thức ăn, các tiện nghi của con người sẽ bị quét đi gần một nửa. Và chúng tôi nghĩ rằng đó chỉ là một con số tối thiểu và chỉ dành cho người giàu, có nhiều tiền. Còn với người nghèo và trung lưu, thì họ sẽ tán gia bại sản và chẳng còn đường sống nào nữa. Các cuộc khủng hoảng đang kéo đến sẽ đánh bại những đối tượng đầu tiên không có sức chống chịu và đang nằm trong vùng thảm họa, dễ gánh chịu sóng nhiệt, siêu bão, cháy rừng, hạn hán... Họ sẽ bị hệ thống tiền tệ và bảo hiểm thải loại ra ngoài ngay lập tức, như ví dụ dưới đây…

KHỦNG HOẢNG KHÍ HẬU ĐANG TRÊN ĐÀ HỦY DIỆT CHỦ NGHĨA TƯ BẢN

Một công ty bảo hiểm hàng đầu cảnh báo rằng cuộc khủng hoảng khí hậu đang trên đà hủy diệt chủ nghĩa tư bản, khi chi phí khổng lồ từ tác động của thời tiết cực đoan đang khiến ngành tài chính tê liệt và không thể hoạt động hiệu quả như trước đây. Günther Thallinger, thành viên hội đồng quản trị của Tập đoàn Allianz SE – một trong những công ty bảo hiểm lớn nhất – cho biết thế giới đang tiến nhanh đến mốc nhiệt độ mà các hãng bảo hiểm sẽ không còn khả năng cung cấp dịch vụ bảo đảm cho nhiều rủi ro khí hậu. Ông nói rằng nếu không có dịch vụ bảo hiểm – vốn đã bị từ chối ở một số nơi – nhiều dịch vụ tài chính khác sẽ trở nên bất khả thi, từ thế chấp cho đến đầu tư.

Theo một thành viên hội đồng quản trị của công ty Allianz SE, một số công ty đã ngừng bảo hiểm nhà ở tại khu vực phía Nam của bang California (Hoa Kỳ) do nạn cháy rừng. Ông này cho biết nếu không có bảo hiểm, thì nhiều dịch vụ tài chính khác sẽ trở nên bất khả thi, từ thế chấp cho đến đầu tư. Nguồn ảnh: Mario Tama/Getty Images

Lượng phát thải carbon toàn cầu vẫn đang gia tăng và các chính sách hiện tại sẽ dẫn đến mức tăng nền nhiệt độ trung bình toàn cầu từ +2,2°C đến +3,4°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Thallinger – người đang giữ chức chủ tịch hội đồng đầu tư của công ty Đức này và từng là CEO của Allianz Investment Management – cho biết thiệt hại ở mốc tăng nhiệt +3°C sẽ lớn đến mức các chính phủ không thể cứu trợ tài chính và con người sẽ không thể thích ứng với nhiều tác động khí hậu.

Lĩnh vực kinh doanh cốt lõi của ngành bảo hiểm là quản lý rủi ro và từ lâu đã xem trọng các mối nguy hiểm đến từ hiện tượng nóng lên toàn cầu. Trong các báo cáo gần đây, hãng bảo hiểm Aviva cho biết mức thiệt hại do thời tiết cực đoan trong thập kỷ này đến năm 2023 đã lên tới 2 nghìn tỷ USD, trong khi hãng GallagherRE nói con số này là 400 tỷ USD chỉ trong năm 2024. Trong khi đó, Tập đoàn Zurich nhận định việc đạt mức phát thải ròng zero vào năm 2050 là "cực kỳ quan trọng".

Nick Robins, chủ tịch Just Transition Finance Lab tại Trường Kinh tế London (Vương Quốc Anh), nhận xét: "Phân tích tàn khốc này từ một lãnh đạo bảo hiểm toàn cầu không chỉ nêu rõ mối đe dọa tài chính mà còn cả nguy cơ với nền văn minh do biến đổi khí hậu gây ra. Nó cần trở thành cơ sở cho hành động mạnh mẽ hơn, đặc biệt tại các quốc gia thuộc Nam Bán Cầu."

Còn Janos Pasztor, cựu trợ lý tổng thư ký Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu, nhận định: "Ngành bảo hiểm là 'những tiếng chim hoàng yến vang lên báo động trong mỏ than' khi nói đến tác động nghiêm trọng của khí hậu."

Luận điểm của Thallinger trong một bài đăng trên trang LinkedIn cá nhân của ông này bắt đầu từ những thiệt hại ngày càng nghiêm trọng do khủng hoảng khí hậu gây ra:

"Nền nhiệt độ và nước lũ đang phá hủy vốn tư bản. Nhà bị ngập mất giá trị. Các thành phố quá nóng trở nên không thể ở được. Toàn bộ các loại tài sản đang suy giảm theo thời gian thực. Chúng ta đang tiến nhanh đến các mức nhiệt 1,5°C, 2°C, 3°C – nơi các công ty bảo hiểm sẽ không còn khả năng bao dàn cho nhiều rủi ro loại này. Các bài toán về sụp đổ bao gồm: chi phí bảo hiểm vượt quá khả năng chi trả của người dân hay doanh nghiệp. Điều này đang xảy ra. Toàn bộ khu vực này đang trở nên không thể bảo hiểm được nữa."

Ông dẫn chứng việc các công ty ngừng bảo hiểm nhà ở California do cháy rừng. Thallinger cho rằng đây là rủi ro mang tính hệ thống "đe dọa chính nền tảng của ngành tài chính", bởi thiếu dịch vụ bảo hiểm đồng nghĩa các dịch vụ tài chính khác cũng không tồn tại:

"Đây là một cuộc khủng hoảng tín dụng do khủng hoảng khí hậu gây ra. Điều này không chỉ áp dụng với nhà ở, mà còn với cơ sở hạ tầng, giao thông, nông nghiệp và công nghiệp. Giá trị kinh tế của toàn bộ khu vực – ven biển, nơi khô cằn, nơi dễ cháy – sẽ bắt đầu biến mất khỏi sổ sách tài chính. Toàn bộ thị trường sẽ được định giá lại, nhanh chóng và tàn khốc. Đây chính là hình ảnh của một thị trường sụp đổ do khí hậu."

Trên thực tế , không chính phủ nào có thể gánh được thiệt hại khi nhiều sự kiện có chi phí cao xảy ra liên tiếp, như các mô hình khí hậu dự đoán. Thallinger lưu ý mức chi tiêu để phục hồi kinh tế vùng miền sau các thảm họa thời tiết và khí hậu của Australia đã tăng gấp bảy lần từ 2017 đến 2023.

Ý tưởng cho rằng hàng tỷ người có thể thích ứng với tác động khí hậu ngày càng tồi tệ chỉ là "niềm an ủi giả tạo". Ông nói:

"Không có cách nào 'thích ứng' với nền nhiệt độ vượt quá khả năng chịu đựng của con người và các cơ sở hạ tầng... Những thành phố xây trên vùng hay bị ngập lụt không thể đơn giản di chuyển và dời lên núi."

Ở mức nóng lên +3°C, mức thiệt hại do khí hậu sẽ không thể được bảo hiểm, được chính phủ gánh chịu hay để con người thích ứng. Thallinger cảnh báo:

"Điều đó có nghĩa là không còn thế chấp, không còn phát triển bất động sản mới, không thể đầu tư dài hạn, và không ổn định tài chính được. Ngành tài chính như chúng ta từng biết sẽ ngừng hoạt động. Và cùng với nó, cơ chế hoạt động của chủ nghĩa tư bản như chúng ta từng biết sẽ không còn khả thi nữa."

Các bạn cũng cần lưu ý rằng, những ai tưởng rằng mình đang sống trong "vùng an toàn", thì nên thực hiện một cuộc nghiên cứu và chuẩn bị tầm nhìn để xem liệu trong vòng từ 10 năm, 20 năm, 30 năm hay 50 năm nữa, chỗ mình đang sống sẽ có nguy cơ bị loại ra khỏi danh sách bảo hiểm hay không. Với tần suất và cường độ của các thảm họa thời tiết cực đoan ngày càng tăng, phạm vi tác động cũng sẽ mở rộng và lan ra nhanh chóng. Không một ai có thể bảo đảm mình sẽ được an toản và tránh được cuộc khủng hoảng đang xảy ra trên toàn hành tinh này cả.

Giải pháp duy nhất là cắt giảm việc đốt nhiên liệu hóa thạch hoặc thu giữ khí thải, còn mọi thứ khác chỉ là trì hoãn hoặc phớt lờ khỏi vấn đề chính. Các bạn thấy đó, sẽ có nhiều thay đổi và mâu thuẫn lớn xảy ra trong nội bộ chủ nghĩa tư bản và các khối tài chính của chủ nghĩa này. Người ta đang chứng kiến giới ngân hàng đổ xô qua đầu tư vào máy điều hòa và khai thác nhiên liệu hóa thạch, trong khi các tập đoàn bảo hiểu khóc đứng khóc ngồi, đe dọa sự đứt gãy trong chuỗi thế chấp tài sản và vay mượn, cũng như chuẩn bị công bố phá sản. Kỷ nguyên của đột biến khí hậu sẽ chứng kiến nhiều thay đổi đột ngột trong cấu trúc kinh tế, và sẽ có rất nhiều người thua lỗ và bị đẩy xuống vực sâu thiệt hại, trong khi số ít vẫn thịnh vượng và giàu lên đáng kể.

Cuối cùng, liệu con người có thể “bảo hiểm” được cho điều gì nữa ngoài lòng tham lam và kiêu ngạo của chính mình?